21-nji maýda Milli Ösüş we Reformalar Komissiýasy we Milli Energetika Administrasiýasy täze energiýa önümçiliginiň we sarp edilişiniň toplumlaýyn ösüş modelini öwrenip we täzelemek, şeýle hem täze energiýanyň ýerli we golaýdaky sarp edilişini ösdürmek üçin "Ýaşyl energiýanyň göni baglanyşygyny ösdürmegiň tertipli öňe ilerletilmegi bilen baglanyşykly meseleler barada bildiriş" çap etdi.
Resminama görä, bu maddada agzalýan ýaşyl energiýa göni birikmesi ýel energiýasy, gün energiýasyny öndürmek we biokütle energiýasyny öndürmek ýaly täze energiýa çeşmeleriniň umumy elektrik ulgamyna gönüden-göni birikdirilmän, eýsem ýeke-täk elektrik ulanyjysyna gönüden-göni birikme liniýalary arkaly ýaşyl energiýa bilen üpjün edýändigini aňladýar, bu bolsa berilýän elektrik energiýasynyň aýdyň fiziki yzarlanmagyna mümkinçilik berýär.
Göni baglanyşyk liniýalary elektrik çeşmelerini elektrik ulanyjylaryna gönüden-göni birikdirýän aýratyn elektrik liniýalaryna degişlidir. Ýüküň umumy elektrik ulgamyna birikdirilendigine görä, ol iki görnüşe bölünýär: elektrik ulgamyna birikdirilen we elektrik ulgamyndan daşarky görnüş. Olaryň arasynda elektrik ulgamyna birikdirilen taslamalar umumy elektrik ulgamyna birleşdirilip, umumy elektrik ulgamy bilen aýdyň fiziki aragatnaşygy we jogapkärçilik aragatnaşygyny emele getirýär. Elektrik çeşmesi ulanyjy bilen umumy elektrik ulgamynyň arasyndaky emläk hukuklaryny bölýän nokadyň ulanyjy tarapyna birikdirilmelidir.
Gönüden-göni aragatnaşyk liniýalary arkaly köp sanly ulanyja ýaşyl elektrik energiýasyny gönüden-göni bermek üçin aýratyn düzgünleriň bardygyny bellemek gerek. Paýlanan fotowoltaik energiýa çeşmeleri "Paýlanan fotowoltaik energiýa öndürmek üçin dolandyryş çäreleri" ýaly syýasatlara laýyklykda amala aşyrylmalydyr.
Taslamanyň gerimi: Täze energiýa taslamalary täze goşulan ýük bilen bilelikde gurulyp bilner. Bar bolan kömür we gaz bilen işleýän özbaşdak elektrik stansiýalarynyň gaýtadan dikeldilýän energiýa ösüş gaznasyny doly töländigi esasynda, bar bolan ýük gönüden-göni ýaşyl elektrik energiýasyna birikdiriler. Uglerod zyňyndylaryny azaltmak üçin berk talaplary bolan eksport ugurly kärhanalar bar bolan ýükleri üçin gönüden-göni ýaşyl elektrik energiýasyna birikdirilmegi amala aşyrmak üçin töweregindäki täze energiýa çeşmelerini doly ulanyp bilerler. Elektrik ulgamyna birikdirilmegi ýa-da sarp edilişiň çäklendirilmegi sebäpli elektrik ulgamyna birikdirilip bilinmeýän taslamalar, tertipleri üýtgedenden soň, ýaşyl elektrik energiýasyna gönüden-göni birikdirilip bilner.
Mundan başga-da, ýel we gün energiýasyny öndürmegiň möçberi welaýatyň energetika dolandyryş bölümi tarapyndan işlenip düzülen täze energiýa energiýasyny öndürmek we gurmak meýilnamasyna girizildi.
Hödürlenýän model: Prinsip boýunça, ýaşyl energiýany göni birikdirmek taslamalary üçin ýük esasy jogapkär gurama bolmalydyr. Energiýa çeşmesine ýük ýa-da energiýa öndürýän kärhana ýa-da iki tarap tarapyndan döredilen bilelikdäki kärhana maýa goýup biler. Şol bir maýa goýum guramasy bolmadyklar üçin emläk hukuklaryny, hasaplaşygy, jogapkärçilikleri we beýleki bölünişleri anyk kesgitlemek üçin köp ýyllyk energiýa satyn almak şertnamasyna ýa-da şertnamalaýyn energiýa dolandyryş şertnamasyna gol çekilmelidir.
Anyk paý: Taslama "ýüke esaslanyp çeşme kesgitlemek" prinsipine eýermeli. Taslamanyň umumy ýyllyk özbaşdak öndürilýän we özbaşdak sarp edilýän täze energiýa energiýasynyň umumy elýeterli energiýa öndürilişine bolan paýy 60% -den, umumy energiýa sarp edilişine bolan paýy bolsa 30% -den az bolmaly däl. Özünde öndürilýän we özbaşdak sarp edilýän energiýanyň paýy yzygiderli artdyrylmaly we 2030-njy ýyla çenli 35% -den az bolmaly däl.
Elektrik ulgamyna birikdirilen elektrik energiýasynyň umumy elýeterli elektrik energiýasy öndürilişine bolan paýynyň ýokarky çägi her welaýat derejesindäki energiýa edaralary tarapyndan hakyky şertlere laýyklykda kesgitlenýär we adatça 20% -den geçmeli däldir.
Çykdajylar babatda: Ýaşyl energiýany göni birikdirmek taslamalary Döwlet Geňeşiniň baha we maliýe edaralarynyň degişli düzgünlerine laýyklykda elektrik geçirijilik we paýlaýyş töleglerini, ulgamyň işleýiş çykdajylaryny, syýasata esaslanýan özara subsidiýalary, hökümet serişdelerini we goşmaça tölegleri we ş.m. tölemelidir. Ähli ýerli edaralar milli düzgünleri bozup, degişli tölegleri azaltmaly ýa-da boşatmaly däldir.
Elektrik energiýasy bazary: Elektrik energiýasy bazaryndaky geleşiklere umumy gatnaşmak üçin, önümçilik bazar geleşikleriniň netijelerine esaslanyp gurnalýar we umumy elektrik ulgamy bilen alyş-çalyş energiýasyna laýyklykda hasaplaşyk amala aşyrylýar. Taslama ýükü elektrik ulgamy kärhanasynyň adyndan elektrik energiýasy üçin satyn alynmaly däldir.
Jogapkärçilik bölümi: Elektrik ulgamyna birikdirilen ýaşyl energiýa göni birikme taslamalary we umumy elektrik ulgamy emläk hukuklarynyň bölüniş nokadyna esaslanýan aýdyň we kesgitli howpsuzlyk jogapkärçiliginiň arakesmesini emele getirýär. Taslama içerki çeşme ýük häsiýetleri, deňleşdiriji kuwwatlyk, ykdysady peýda we umumy elektrik ulgamy bilen elektrik alyş-çalşygy ýaly faktorlary hemmetaraplaýyn göz öňünde tutmaly, elektrik ulgamyna birikdirilen kuwwatlylygy garaşsyz we esasly yglan etmeli we elektrik ulgamy kärhanasy bilen elektrik üpjünçiliginiň jogapkärçiliklerini we elektrik ulgamyna birikdirilen kuwwatlykdan daşary çykdajylary kesgitlemek üçin gepleşik geçirmeli.
Ýerleşdirilen wagty: 2025-nji ýylyň 30-njy maýy