14-nji bäş ýyllyk meýilnamanyň konsepsiýasynda teklip edilýän esasy görkezijileriň, şol sanda toplumlaýyn energiýa öndürmek kuwwatynyň we gazylyp alynmaýan energiýanyň paýynyň bellenen möhletde ýerine ýetirilmegine garaşylýar. 1,4 milliarddan gowrak adamyň energiýa howpsuzlygy netijeli kepillendiriler. Hytaýyň ýaşyl we az uglerodly ösüşi dünýäniň ünsüni özüne çekdi we ýurt global energiýa geçişiniň esasy hereketlendiriji güýjüne öwrüldi. Aşakda men dört esasy ugurda gazanylan üstünlikleri we üstünlikleri beýan ederin.
Birinjiden, 14-nji bäşýyllyk meýilnama döwri energiýa üpjünçiliginiň bollugy we durnuklylygyň ýokarlanmagy bilen häsiýetlendirilýän bäş ýyllyk aralygy aňladýar. Bu meýilnamanyň ilkinji dört ýylynda Hytaýyň energiýa sarp edilişiniň ösüşi tutuş 13-nji bäşýyllyk meýilnama döwrüniň 1,5 essesine ýetdi. Bäş ýylyň dowamynda täze elektrik energiýasy sarp edilişiniň Ýewropa Bileleşiginiň ýyllyk elektrik energiýasy sarp edilişinden geçjekdigi çaklanylýar. Biz çalt ösýän energiýa islegini netijeli kanagatlandyrmak üçin toplumlaýyn energiýa öndürmek, üpjün etmek, saklamak we paýlamak ulgamynyň gurluşygyny çaltlaşdyrdyk. 2024-nji ýylda milli energiýa önümçiligi 10 trillion kilowatt-sagaddan geçdi, bu bolsa dünýä möçberindäki umumy energiýanyň üçden bir bölegini düzdi. Umumy energiýa önümçiligi takmynan 5 milliard tonna standart kömüre deň boldy, bu bolsa dünýä möçberindäki umumy energiýanyň bäşden bir böleginden gowragyny düzdi we durnukly we ýeterlik energiýa üpjünçiligini üpjün etdi. Soňky bäş ýylyň dowamynda energiýa serişdeleriniň paýlanylyşy has-da optimizirlendi. Gündogardan günbatara, demirgazykdan günorta çenli uzalyp, daşary ýurtlara birikdirilen milli energiýa infrastruktura ulgamy ep-esli gowulandyryldy. Bu bolsa merkezi we günbatar sebitlerdäki resurs artykmaçlyklaryny ösüş artykmaçlyklaryna netijeli öwürdi we esasy ykdysady welaýatlaryň ösüşde öňdebaryjy bolmagy üçin berk energiýa binýadyny döretdi. Gündogar sebitde energiýa sarp edilişiniň 40% -i "Günbatardan Gündogara elektrik geçirijisi", "Günbatardan Gündogara gaz geçirijisi" we "Demirgazykdan Günorta kömür daşamagy" ýaly esasy energiýa geçiriji kanallaryndan gelip çykýar. Biz adamlaryň durmuş üpjünçiligi üçin elektrik energiýasynyň, nebitiň we gazyň üpjünçiligini güýçlendirdik, päsgelçilikleri çözmäge ileri tutduk we ýaşaýyş jaýlarynyň energiýa elýeterliligini üpjün etmek üçin mümkinçilikleri yzygiderli artdyrdyk. 14-nji bäş ýyllyk meýilnama döwründe Hytaý dünýäde iň uly elektrik ulaglaryny zarýadlamak ulgamyny gurdy, her bäş ulag üçin iki zarýadlamak stansiýasy bardy, bu bolsa jemgyýetçilik amatlylygyny ep-esli gowulandyrdy. Biz adatdan daşary tebigy betbagtçylyklara işjeň jogap berdik, energiýa üpjünçiligini iň çalt tizlikde dikeltdik we adamlaryň durmuş üpjünçiligi üçin möhüm energiýa ulgamlaryny goradyk.
Ikinjiden, 14-nji bäşýyllyk meýilnama döwri ýaşyl we az uglerodly özgertmegiň iň çalt tapgyryny görkezýär. Hytaý dünýäde iň uly we iň çalt ösýän gaýtadan dikeldilýän energiýa ulgamyny döretdi. Elektrik energiýasyny öndürmek kuwwatynda gaýtadan dikeldilýän energiýanyň paýy 40% -den 60% töweregine çenli ýokarlandy. Ýel we fotowoltaik energiýa üçin ýyllyk täze gurnalan kuwwatlyklar yzygiderli 100 million, 200 million we 300 million kilowattlyk çäklerden geçdi we uly ösüşlere ýetdi. Bu ösüşiň depgini we intensiwligi öň görülmedik derejede. Energiýa sarp edilişi barha ýaşyl çeşmelere tarap üýtgeýär. Umumy elektrik energiýasynyň sarp edilişiniň arasynda her üç kilowatt-sagatdan biri ýaşyl energiýadan öndürilýär. Milli derejede umumy energiýa sarp edilişinde gazylyp alynmaýan energiýanyň paýynyň her ýyl 1 göterim artmagyna garaşylýar, bu bolsa 14-nji bäşýyllyk meýilnama döwründe bellenen 20% maksadyndan ýokarydyr. Şol bir wagtyň özünde, kömüriň paýynyň her ýyl 1 göterim azalmagyna garaşylýar. Arassa energiýanyň artmagy we kömür ulanylyşynyň azalmagy ýaly bu iki meýil ykdysady ösüşiň durnuklylygyny ep-esli ýokarlandyrdy. Bu döwürde Hytaýyň ýel we fotowoltaik önümleriniň eksporty dünýäde uglerod zyňyndylaryny takmynan 4,1 milliard tonna azaltdy we dünýäde pes uglerodly geçişlere uly goşant goşdy.
Üçünjiden, 14-nji bäşýyllyk meýilnama döwründe energiýa ylmynda we tehnologiýasynda uly üstünlikler gazanylýar. Hytaý täze energiýa tehnologiýalarynda we enjamlarynda dünýäde öňde barýar. Bu ýurt global täze energiýa patentleriniň 40% -den gowragyny saklaýar. Fotowoltaik konwersiýa netijeliligi we deňizde ýel turbinasynyň kuwwaty birnäçe gezek dünýä rekordlaryny goýdy. Birnäçe ýylyň içinde täze energiýany saklamak möçberi dünýäde iň ýokary derejä çykdy. Baýhetan gidroelektrik stansiýasy, garaşsyz işlenip düzülen üçünji nesil ýadro elektrik stansiýalary "Hualong One" we dördünji nesil ýokary temperaturaly gaz bilen sowadylýan reaktor ýaly taslamalar tamamlandy we işe girizildi. Nebit we gaz gözleglerinde ýerasty 10,000 metrden gowrak çuňlukda we deňiz derejesinden 1000 metrden gowrak çuňlukda uly üstünlikler gazanyldy. Bu "esasy milli enjamlar" Hytaýyň berk ylmy we tehnologik mümkinçiliklerini görkezýär. Täze biznes modelleri we görnüşleri gülläp ösýär. Akylly mikrotorlaryň we wirtual elektrik stansiýalarynyň ösüşi çalt ýola düşdi. Ulaglaryň we torlaryň özara täsiriniň giň möçberli ulanylyş synagy çaltlaşýar. Energetika senagaty önümçilik we ulag ýaly pudaklar bilen barha integrasiýalaşýar. Täze önümçilik ugurlary we ösüş ýollary yzygiderli peýda bolýar we täze önümçiligiň esasy çeşmesine öwrülýär.
Dördünjiden, 14-nji bäşýyllyk meýilnama döwri energetika reformasynyň yzygiderli çuňlaşdyrylmagy we ösüş depgininiň yzygiderli güýçlenmegi bilen alamatlanýar. Institusional mehanizmler we syýasat ulgamlary çalt täzeden guruldy. Birleşdirilen milli elektrik energiýasy bazarynyň gurluşygy çaltlaşdy. Kömür bilen işleýän elektrik energiýasy we täze energiýa çeşmeleri bazara doly girdi, ähli senagat we täjirçilik ulanyjylary gatnaşdylar. Milli nebit we gaz ulgamy ilki bilen döredildi. Energetika kanuny kabul edildi we durmuşa geçirildi, bu bolsa makrogözegçiligi we senagat dolandyryş mehanizmlerini has-da kämilleşdirdi. Bazaryň işjeňligi onuň çykarylmagyny çaltlaşdyrýar. Elektrik energiýasy bazarynda hasaba alnan işewürlik subýektleriniň sany 970,000-e ýetdi, bu 2020-nji ýyldakydan bäş esse köp. Hususy energiýa kärhanalarynyň ösüşini höweslendirmek üçin on çäre girizildi. Fotowoltaik enjamlary öndürýän kärhanalaryň köpüsi we ýel turbinalaryny öndürýän kärhanalaryň 60% -den gowragy hususy eýeçilige degişlidir. Käbir ýadro energiýasy taslamalarynda hususy kärhanalar 20% -e çenli paýa eýe bolýarlar. Hususy kärhanalaryň energetika pudagynyň özgerişini we reformasyny öňe sürmekde möhüm güýje öwrülendigi aýdyňdyr.
14-nji bäş ýyllyk meýilnamanyň başyndan bäri, içerki we halkara energiýa dinamikasynyň çylşyrymly we üýtgeýän şertlerinde, Hytaý öz energiýa howpsuzlygyny berk gorady we ýokary hilli energiýa ösüşine tarap Hytaý ýoluny döretdi, bu bolsa global energiýa geçişi üçin gymmatly nusgany hödürledi.
Ýerleşdirilen wagty: 2025-nji ýylyň 28-nji awgusty