Ýakynda merkezi döwlet kärhanalarynyň käbir maýadarlary käbir welaýatlaryň fotowoltaik ýerlere iki salgydy tutuş meýdana esaslanyp salmaga başlandygy sebäpli, toparyň gözden geçirişden geçende ähli taslamalaryň iki salgydyň tutuş meýdanyna esaslanyp hasaplanmagyny açyk talap edendigini habar berdiler. “136-njy resminama boýunça elektrik energiýasynyň bahasynyň töwekgelçiligi bilen birlikde, fotowoltaik taslamalaryň hiç biri diýen ýaly gözden geçirişden geçip bilmeýär”.
Muňa jogap hökmünde fotowoltaik senagaty beýleki welaýatlardaky fotowoltaik taslamalaryň ýer ulanyş ýagdaýyna seretdi. Başga bir merkezi döwlet kärhanasy demirgazyk-günbatardaky belli bir welaýatda ýerleşýän fotowoltaik taslamasynyň geçen ýyldan bäri tutuş meýdana esaslanyp, fotowoltaik ýere iki salgyda salynýandygyny we tamamlanan köp sanly taslamalaryň "ýapyljakdygy" barada gönüden-göni aýtdy. Şol bir wagtyň özünde, merkezi döwlet kärhanasy hem ýer we fotowoltaik massiwiniň tutuş meýdanyna salynýan iki salgyda esaslanyp hasaplady. Netijede, guruljak taslamalaryň gurluşygyny dowam etdirmek mümkinçiligi ýok.
Bazara täze energiýanyň doly girmegini höweslendirmek üçin 136-njy resminamada göz öňünde tutulan elektrik energiýasynyň bahalarynyň pese gaçmagyna garaşylýan ýagdaýynda, köp ýyllaryň dowamynda gaýtalanyp gelýän fotowoltaik ýerlere iki salgyt fotowoltaiklere eýýäm birden sowaýan maýa goýumlaryna ýene bir agyr zarba urdy.
Doly meýdan salgytlary fotowoltaik taslamalaryň çykdajylaryny hasaplamagy kynlaşdyrýar
Ýakynda Sinszýandan gelen maýadar “Photovoltaic” gazetine beren interwýusynda geçen ýyl Sinszýandaky fotowoltaik taslamalarynyň tutuş sebit boýunça ýer eýeçilik salgydyna degişli edilip başlandygyny aýtdy. Elektrik energiýasynyň eýýäm pes bahasy we fotowoltaik taslamalaryň ýokary energiýa limitlenmegi, ýer salgydynyň bahasy bilen birleşip, ep-esli ýokarlanma getirdi. “Taslamanyň girdeji derejesi düýbünden girdejisiz”.
2023-nji ýylda tutuş meýdana her inedördül metr üçin 3 ýuan möçberinde salgyt salmak meýilleşdirilýärdi. Şeýle-de bolsa, birnäçe gezek pikir alyşmalardan we birnäçe maýadarlaryň arasynda gepleşiklerden soň, gutarnykly salgyt möçberi her inedördül metr üçin 0,6 ýuan möçberinde kesgitlenildi. Şeýle-de bolsa, 10 MW üçin 250 mu möçberinde hasaplansa, bu ýylda her MW üçin 10,000 ýuan goşmaça çykdajy diýmek bolar. “20 ýyllyk elektrik energiýasyny öndürmek sikline seredilende, bu her watt üçin 0,2 ýuan gymmatlamagyny aňladýar” diýip, maýadar aýtdy. “Sinžýandaky taslamalar, esasan, ýitginiň ugrunda. 136-njy resminamanyň täsiri bilen birlikde, indiki taslamalary amala aşyrmak asla mümkin däl. Beýleki maýadarlar eýýäm köp fotowoltaik görkezijileri gaýtaryp berdiler”.
Demirgazyk-Günbatar Hytaýyň belli bir welaýatynda ýerleşýän merkezi döwlet eýeçiligindäki elektrik kärhanasynyň başga bir işgäri hem geçen ýyldan bäri fotowoltaik taslamasy üçin ýer eýeçilik salgydynyň tutuş meýdana salynýandygyny, her inedördül metr üçin 0,6 ýuan möçberinde şol bir ýygym standartynyň ulanylýandygyny aýtdy. Ekin meýdanlarynyň eýeçilik salgydy hem tutuş meýdana salynýar, her inedördül metr üçin 8 ýuana çenli ýokary standart bilen. “Taslama tamamlanmazdan öň we soň ýygnamak standartlary gaýta-gaýta üýtgeýär, fotowoltaik kärhanalaryny 'öldürmäge' çekýär” diýip, merkezi döwlet kärhanasynyň işgäri ejizlik bilen aýtdy.
“Häzirki wagtda fotowoltaik taslamalaryň ýüzbe-ýüz bolýan ýer bahasy hakykatdanam örän ýokary. Hatda ilat az bolan çäge we çöllük ýerlerdäki taslamalar üçin hem ýer bahasy her mu üçin 2800 ýuana çenli ýokary. Mysal üçin, ýer satyn almak üçin töleg her mu üçin takmynan 1800 ýuana, gurluşyk ýerlerinde otlak ösümliklerini dikeltmek üçin töleg her mu üçin takmynan 2300 ýuana, çopanlar üçin pensiýa ätiýaçlandyrmasy we ş.m.” Merkezi döwlet kärhanasynyň işgäri şeýle sözüne goşdy: “136-njy resminama fotowoltaik energiýanyň bazara doly girmegini höweslendirenden soň, tutuş meýdana salynýan şäher ýer ulanyş salgydynyň we oba hojalyk ýerleriniň eýeçilik salgydynyň goşulmagy bilen, ýer salgytlary we tölegler elektrik stansiýalarynyň maýa goýumlaryny doly ýok etmegi mümkin”.
Başga bir merkezi we gündogar welaýatdaky merkezi döwlet kärhanasynyň gurluşykçysy hem öz taslamasyna fotowoltaik ýer üçin iki salgydy tölemek barada çagyryş berlendigini, ýöne nädip tölemelidigi, haçan tölemelidigi ýa-da meýdany kesgitlemegiň anyk görkezilmeýändigini, şonuň üçin olaryň henizem bergileri bolup biljekdigini aýtdy. Eger doly möçberde salgyt başlansa, "taslamanyň girdeji derejesini yzarlap bolmaz".
136-njy resminamada göz öňünde tutulan elektrik energiýasynyň bahalarynyň we ýer salgydynyň tutuş meýdan boýunça ýygnalmagynyň näbelli bolmagynyň töwekgelçiligi bilen ýüzbe-ýüz bolan birnäçe merkezi kärhanalaryň gurluşykçylary tassyklanan fotowoltaik taslamalar üçin ýer salgydynyň hasaplanmagynyň häzirki wagtda tutuş meýdan boýunça ýygnalmagyny talap edýändigini aýtdylar. Merkezi kärhanalaryň aglaba köpüsi fotowoltaik taslamalara maýa goýumlarynda barha konserwatiwleşýärler we käbirleriniň taslamalary ýakynda tassyklanylmady.
Ýokarda agzalan maýadar şeýle alada bildirdi: “Has köp welaýatlar ýer üçin iki salgydy ýygnamagy kem-kemden güýçlendirýärkä, olary nädip ýygnamalydygy 136-njy resminamadan soň taslamalaryň 'ýaşaýyş çägini' kesgitleýän ýene bir esasy faktora öwrüler. Öňünden töwekgelçilikler bar bolansoň, ýeke-täk wariant tutuş meýdana esaslanyp ýygnamagy berk hasaplamakdyr”.
"Ýokaryny däl-de, pesini saýla" diýen söz boş gürrüňe öwrüldi
Fotowoltaik senagatynda ýer üçin iki salgydyň meselesi "13-nji bäşýyllyk meýilnamadan" "14-nji bäşýyllyk meýilnama" çenli on ýyl bäri pudagy kynçylyk çekýär. Olary ýygnamak, nähili ýygnamak we ýygnamak standartlary hemişe ýerli häkimiýetleriň ygtyýarynda boldy. Taslama işlenip düzülende wada berlen ýer salgydy standartlary we taslama tamamlanandan soňky standartlar düýpli tapawutlanýar, bu bolsa fotowoltaik taslamalaryň girdeji modeliniň doly bozulmagyna getirdi. Köp taslamalar zyýanly ýagdaýa düşdi.
2023-nji ýylda Milli Energetika Administrasiýasy “Täze döwürde täze energiýanyň ýokary hilli ösüşini öňe sürmek boýunça durmuşa geçirmek meýilnamasynyň mysal düşündirişini” çap etdi we dürli welaýatlarda we şäherlerde ýer ulanyş salgydyny ýygnamagyň standartlarynyň aýdyň däldigini we bir ýerde birnäçe salgytlaryň ýygy-ýygydan ýüze çykýandygyny aýdyň görkezdi. Ýerli ygtyýarlyk uly we köp taslamalarda ýerli salgyt býurolary we beýlekiler elektrik ulgamyna birikdirilenden ýa-da birnäçe ýyllap işländen soň goşmaça ýer salgydyny salýarlar.
Mundan başga-da, ýygnamak standartlary örän tapawutlanýar we dürli sebitlerdäki meňzeş taslamalar üçin salgyt tölegi düýpli tapawutlanýar. 10MW fotowoltaik taslamasy üçin ýyllyk salgyt tölegi 78,000-den 2,04 million ýuana çenli bolýar, bu bolsa ýel we gün energiýasy kärhanalaryna salgyt ýüküni ep-esli artdyrýar. Mysal hökmünde 2021-nji ýylda Günorta-Günbatar Hytaýyň belli bir sebitinde fotowoltaik taslamasyny alyp görsek, diňe 200MW fotowoltaik elektrik stansiýasy üçin ýer salgydy we töleg 150 million ýuandan geçdi we taslamanyň maýa goýum çykdajylary 20% -den gowrak ýokarlandy.
Milli Energetika Administrasiýasy şäher ýer ulanyş salgydyny we oba hojalyk ýerlerini eýelemek salgydyny ýygnamagyň çäklerini we standartlaryny anyk kesgitlemek üçin ähli ýerli ýerlerden "ýokarky däl-de, pesini saýlamak" prinsipine eýermegi talap etse-de, hakykatda ýerli häkimiýetleriň ygtyýarlyklary çäklendirilmedi.
Häzirki wagtda dürli welaýatlarda ýer salgydyny ýygnamagyň üç dürli usuly bar: sütün binýadynyň nokatlaryna, kwadrat massiwiň kölegelerine we ýeriň tutuş meýdanyna esaslanyp. Ýer salgydynyň bahasy bu üç usulyň arasynda örän tapawutlanýar. “Sütün binýadynyň meýdany, kwadrat massiwiň taslama meýdany we ýeriň meýdany arasynda 1:10:50 gatnaşyk bar” diýip, pudagyň işgäri tanyşdyrdy.
Henan welaýatyndaky belli bir maýadar ozal “Photovoltaic” kompaniýasyna 2018-nji ýylda işe girizilen taslamanyň bölekleriň kölege meýdanyna we beýleki meýdanlara esaslanyp, takmynan 100,000 inedördül metr meýdana eýe bolup, salgyt möçberiniň 430,000 ýuan bolandygyny aýtdy. Şeýle-de bolsa, 2023-nji ýylda salgyt edaralary 1,738 million inedördül metr salgyt meýdany bilen tutuş meýdanyň tölenmegini talap etdiler, netijede salgyt möçberi 10 million ýuandan gowrak boldy.
Barlaglara we jemgyýetçilik maglumatlaryna esaslanyp, Çinhaý, Sinszýan, Hubeý, Içki Mongoliýa, Ýunnan, Şandun, Henan we Ningşýa ýaly birnäçe welaýatlaryň käbir sebitlerinde fotowoltaik taslamalardan ýer salgytlaryny salyp başlandygyny nygtamak gerek. Iň esasy ýygnamak standarty massiwiň dik proýeksiýa meýdanyna esaslanýar, käbir welaýatlarda bolsa fotowoltaik meýdanynyň tutuş meýdanyna esaslanýar. Käbir sebitler salgyt tölemek üçin çagyrylýar we gepleşikler üçin henizem mümkinçilik bar, beýleki käbir sebitlerde bolsa salgytlar eýýäm hakykatdanam tölenildi.
Şuňa baglylykda, maýadarlar ýerli häkimiýetlere 136-njy resminamanyň çykarylmagynyň başlangyç tapgyrynda pudagyň uýgunlaşdyrylyşyny doly göz öňünde tutmagy, fotowoltaik ýerler üçin iki salgydyň ýygnalmagyny togtadyp goýmagy ýa-da ýygnalyş standartlaryny mümkin boldugyça çalt düşündirmegi we maýadarlaryň maýa goýum ynamyny ýeterlik derejede saklap bilmegi üçin ýeterlik hasaplama giňişligini bermegi hem çagyrýarlar.
Ýerleşdirilen wagty: 2025-nji ýylyň 23-nji iýuly