7-nji ýanwarda Milli Energetika Administrasiýasy “Gaýtadan dikeldilýän energiýanyň ýaşyl elektrik sertifikatlaryny dolandyrmak üçin durmuşa geçirmek düzgünleri (synag)” barada bildiriş çap etdi we ýaşyl sertifikatlary bermek, geçirmek, ýatyrmak we degişli dolandyrmak boýunça täze düzgünleri girizdi. Resminama laýyklykda, ýaşyl sertifikat berýän edara milli ýaşyl sertifikat bermek we söwda ulgamyna esaslanyp, degişli guramalar üçin ýaşyl sertifikat hasaplaryny döretmeli, ýaşyl sertifikatlaryň berilmegi, söwdasy, geçirilmegi we ýatyrylmagy ýaly maglumatlary ýazmaly. Resminama her welaýatyň, esasan, administratiw sebitde ýaşyl sertifikatlaryň berilmegine, söwdasyna we ýatyrylmagyna gözegçilik etmek üçin welaýat ýaşyl sertifikat hasabyny döretmegini talap edýär. Ol sarp edijileriň adyndan elektrik ulgamlary tarapyndan satyn alynýan bar bolan adaty gidroenergetika ýaşyl sertifikatlaryny, gaýtadan dikeldilýän energiýanyň durnukly ösüş nyrhlaryny hasaplaşyk mehanizmine girizilen elektrik energiýasynyň möçberlerine laýyk gelýän ýaşyl sertifikatlary we öwezini dolmazdan geçirilýän beýleki ýaşyl sertifikatlary öz içine alar. Bu hasaplar şeýle hem welaýat energiýa edaralarynyň degişli bölümler bilen hyzmatdaşlykda ýaşyl sertifikat söwdasyna, paýlanyşyna ýa-da zerur bolanda ýatyrylmagyna gatnaşmagyny ýeňilleşdirer. Sertifikatlaşdyrma babatda, taslamalardan öz-özünden öndürilýän we öz-özünden sarp edilýän elektrik energiýasy, elektrik ulgamyndan daşarky gaýtadan dikeldilýän energiýa energiýasyny öndürmek we 2023-nji ýylyň 1-nji ýanwaryndan öň işe girizilen adaty gidroelektrik stansiýalaryndan elektrik ulgamyna birikdirilen elektrik energiýasy üçin ýaşyl sertifikatlar berilmeýär (diňe şol bir wagtyň özünde). Garaşsyz energiýa saklaýyş desgalaryndan çykarylýan elektrik energiýasy ýaşyl sertifikat bermek üçin laýyk gelmeýär. Energiýa saklaýyş desgalary bilen enjamlaşdyrylan gaýtadan dikeldilýän energiýa energiýasyny öndürmek taslamalary üçin energiýa öndürýän desgalar we energiýa saklaýyş desgalary üçin aýratyn ölçegler ornaşdyrylmalydyr. Söwda babatda, söwda edilýän ýaşyl sertifikatlaryň gerimi dinamiki taýdan sazlanmalydyr. Elektrik ulgamlary kärhanalary we elektrik energiýasy söwda edaralary elektrik energiýasy sarp edilişi baradaky maglumatlary ýygnaýan we hasabat berýän mahalynda degişli ýaşyl sertifikat elektrik energiýasynyň durnukly ösüş nyrhlaryny hasaplaşyk mehanizmine goşulandygyny ýa-da goşulmadygyny görkezmelidirler. “Paýlanan fotowoltaik elektrik energiýasyny öndürmek we gurmak boýunça çäreler” (Guo Neng Fa Xin Neng Gui [2025] № 7) çykarylmazdan öň tabşyrylan we elektrik ulgamyna birikdirilen we 2025-nji ýylyň 1-nji maýyna çenli işe girizilen, taslama tabşyrýan gurama (taslama eýesi) we maýadar bir gurama bolmadyk ýagdaýynda, taslama tabşyrýan gurama (taslama eýesi) maýadar ýa-da beýleki bazar işleýän guramalara ýaşyl sertifikaty bermäge we söwda etmäge bilelikde gatnaşmagy tabşyryp biler. Ýaşyl sertifikatlaryň geçirilmegi babatda, öz-özünden öndürilen we öz-özünden sarp edilen elektrik energiýasyna degişli ýaşyl sertifikatlar söwda edilip bilinmez. Öz-özünden öndürilen we öz-özünden sarp edilen elektrik energiýasynyň önümçiligi we energiýa sarp edilişi dürli guramalara degişli bolan ýagdaýlarda, sertifikatlar elektrik energiýasynyň hakyky ulanylyş senariýasy esasynda energiýa sarp edýän gurama geçirilýär. Elektrik ulgamyndan daşarky taslamalar üçin elektrik satyn alýan we satýan taraplar gaýtadan dikeldilýän energiýa üçin elektrik energiýasy boýunça hasaplaşyk şahadatnamalaryny bermelidirler. Öwezleşdirme babatda, 2026-njy ýylyň 1-nji ýanwaryndan başlap, ýaşyl sertifikat eýeleri ýaşyl elektrik energiýasy sarp edilişiniň öwezleşdirilmegini ýaşyl sertifikatlar bilen yglan edenlerinde, şahadatnamalara degişli önümçilik ýyly ýaşyl elektrik energiýasy sarp edilişiniň ýyly bilen gabat gelmelidir. Şahadatnama eýelerine güwänamalar bilen elektrik energiýasynyň arasyndaky wagtyň deňeşdirilmeginiň takyklygyny ýokarlandyrmak maslahat berilýär. Öwezleşdirilen ýaşyl sertifikatlara degişli elektrik energiýasynyň möçberi, prinsip boýunça, öwezleşdirme senariýasynda hakyky elektrik energiýasy sarp edilişinden geçmeli däldir. Öwezleşdirme maglumat formasynda ýaşyl sertifikat eýesiniň ady, ýazylyp aýrylan ýaşyl sertifikatlaryň sany, arza senariýasy, ýaşyl elektrik energiýasy sarp edilişiniň ýyly we aýy, şeýle hem ýerleşýän ýeri ýaly maglumatlar bar.
Anyk mazmun we düşündirişler üçin aşakdakylara serediň: Milli Energetika Administrasiýasy tarapyndan “Gaýtadan dikeldilýän energiýa üçin ýaşyl elektrik energiýasy sertifikatlaryny dolandyrmak üçin durmuşa geçirmek düzgünlerini (synag)” çykarmak baradaky bildirişiň düşündirişi” Gaýtadan dikeldilýän energiýa üçin ýaşyl energiýa sertifikatlarynyň (mundan beýläk “ýaşyl sertifikatlar” diýlip atlandyrylýar) doly ömürlik dolandyryşyny standartlaşdyrmak we ýaşyl sertifikat bazarynyň ýokary hilli ösüşini höweslendirmek üçin Milli Energetika Administrasiýasy ýakynda “Gaýtadan dikeldilýän energiýa üçin ýaşyl energiýa sertifikatlaryny dolandyrmak üçin durmuşa geçirmek üçin jikme-jik düzgünleri” (mundan beýläk “Ýerine ýetirmek düzgünleri” diýlip atlandyrylýar) çykardy. Degişli mazmun aşakdaky ýaly düşündirilýär.1. Bermegiň geçmişi Hytaý Halk Respublikasynyň 20-nji gurultaýyndaky Merkezi Komitetiniň dördünji umumy mejlisinde täze energiýa ulgamynyň gurluşygyny çaltlandyrmak, uglerod çür depesini proaktiw we durnukly usulda öňe sürmek we ýetmek, şeýle hem ýaşyl önümçilik we durmuş ýörelgelerini çalt kemala getirmek teklip edildi. *Hytaý Halk Respublikasynyň Energetika Kanunynda* döwletiň gaýtadan dikeldilýän energiýa üçin ýaşyl energiýa sertifikatlary ýaly ulgamlar arkaly ýaşyl energiýa sarp edilişini höweslendirmek mehanizmini döretmegi göz öňünde tutulýar. Milli Energetika Administrasiýasy Partiýanyň Merkezi Komitetiniň we Döwlet Geňeşiniň kararlaryny we meýilnamalaryny düýpli durmuşa geçirýär, degişli edaralar bilen bilelikde ýaşyl sertifikatlara esaslanýan ýaşyl energiýa sarp ediş ulgamyny yzygiderli kämilleşdirmek üçin işleýär. 2024-nji ýylyň awgust aýynda ol *Gaýtadan dikeldilýän energiýanyň ýaşyl energiýa sertifikatlaryny bermek we söwda etmek düzgünlerini* çykardy, bu bolsa ýaşyl sertifikatlary bermek, söwda etmek, ulanmak we ýatyrmak işlerini öz içine alýan doly ömürlik dolandyryş mehanizmini döretdi. 2025-nji ýylyň mart aýynda Milli Ösüş we Özgertme Komissiýasy we beýleki edaralar bilen hyzmatdaşlykda *Gaýtadan dikeldilýän energiýanyň ýaşyl energiýa sertifikatlary bazarynyň ýokary hilli ösüşini ösdürmek baradaky pikirleri* çap etdi, bu bolsa ýaşyl energiýa sarp edilişine bolan islegi has-da höweslendirdi we ýaşyl sertifikatlar bazarynyň janlylygyny açdy. Şuňa laýyklykda, "Ýerine ýetiriş düzgünlerini" düzmek, esasan, üç esasy zerurlyga esaslanýar. Birinjiden, ol "Gaýtadan dikeldilýän energiýa üçin ýaşyl elektrik sertifikatlaryny bermek we söwda etmek düzgünleri"-nde görkezilen ýörelgeleri kämilleşdirmek arkaly ýokary derejeli dizaýny takyk durmuşa geçirmegi maksat edinýär, bu bolsa sertifikat bermek, geçirmek, ýatyrmak, gözegçilik etmek we maglumatlary dolandyrmak ýaly esasy ugurlar üçin prosedura kadalaryny aýdyňlaşdyrmaga ünsi jemleýär we şeýdip ýaşyl sertifikat dolandyryşynda degişli guramalar üçin aýdyň iş gollanmasyny berýär. Ikinjiden, ýaşyl sertifikatlary meýletin zyňyndylary azaltmak bazarlary (CCER), gaýtadan dikeldilýän energiýa üçin durnukly baha mehanizmleri we uglerod zyňyndylaryny iki gezek gözegçilik etmek syýasaty bilen utgaşdyrmak düzgünlerini kesgitlemek arkaly mehanizmleriň utgaşdyrylmagyny we baglanyşygyny güýçlendirýär, ýaşyl sertifikatyň ekologiýa hukuklarynyň ygtyýarlygyny, özboluşlylygyny we umumylygyny üpjün edýär. Üçünjiden, ol öz-özüni sarp etmek we elektrik ulgamyndan daşardaky taslamalar üçin ýaşyl sertifikatlary bermek, ýaşyl sertifikat maglumatlary boýunça jedelleri çözmek we ýaşyl sertifikatyň ekologiýa hukuklarynyň eýeçiligini kesgitlemek ýaly bazar gatnaşyjylary gyzyklandyrýan anyk meseleleri çözmek we çözmek arkaly sosial meseleleri gönüden-göni çözýär. "Ýerine ýetiriş düzgünlerini" girizmek ýaşyl sertifikat ulgamynyň ylmy taýdan berkligini, standartlaşdyrmagyny we işleýşini has-da ýokarlandyrar, amaly derejede bar bolan kadalaşdyryjy resminamalardaky boşluklary netijeli doldurar. Bu ýaşyl sertifikat bazarynyň ýokary hilli ösüşini öňe sürmek, ýaşyl elektrik energiýasynyň ekologiýa taýdan gymmatyny doly açmak we ykdysady we sosial ösüşiň toplumlaýyn ýaşyl özgerdilmesini ýeňilleşdirmek üçin uly ähmiýete eýedir.
Esasy mazmun
Ýerine ýetiriş düzgünleri 10 bapdan we 45 maddadan ybarat bolup, olar jogapkärçilikleriň bölünişini, hasap dolandyryşyny, ýaşyl sertifikatyň berilmegini, ýaşyl sertifikatyň geçirilmegini, ýaşyl sertifikatyň tassyklanmagyny, garşylyklary işlemegi, maglumatlary dolandyrmagy, ýaşyl sertifikat gözegçiligini we beýleki taraplary hemmetaraplaýyn kämilleşdirýär we täzelenýän energiýanyň ekologiýa hukuklarynyň we bähbitleriniň standartlaşdyrylan işlemegi üçin institutsional goldaw berýän doly we aýdyň ýaşyl sertifikatyň ömürlik siklini dolandyrmak mehanizmini döredýär.
Olaryň biri hyzmatdaşlyk mehanizmini çuňlaşdyrmakdyr. Milli Energetika Administrasiýasynyň we onuň ygtyýarly agentlikleriniň, welaýat energiýa düzgünleşdiriji müdirlikleriniň, elektrik ulgamy kärhanalarynyň, elektrik energiýasy söwda edaralarynyň, energiýa öndürýän edaralaryň, tehniki goldaw bölümleriniň we ş.m. arasyndaky hyzmatdaşlyk mehanizmini kämilleşdirmek, ýaşyl sertifikat dolandyryşynda her bir guramanyň esasy jogapkärçiliklerini aýdyňlaşdyrmak we bölümleriň arasyndaky gatnaşyklaryň netijeliligini ýokarlandyrmak.
Ikinjisi, hasap ulgamyny kämilleşdirmek. Milli ýaşyl sertifikat bermek we söwda ulgamynyň hasabyny ygtyýarly hasap depderi hökmünde ulanmak, dürli ýerli we daşary ýurt hasaplarynyň funksiýalaryny we dolandyryş talaplaryny kämilleşdirmek we hasap dolandyryş standartlaryny döretmek. Welaýat hasaplaryny döretmek, milli we welaýat hasaplarynyň arasynda baglanyşyk mehanizmini döretmek we ýerli gaýtadan dikeldilýän energiýanyň elektrik sarp edilişi we energiýany tygşytlamak we uglerody azaltmak bilen baglanyşykly hasap üçin maglumat binýadyny berkitmek.
Üçünjisi, çykaryş dolandyryşyny standartlaşdyrmakdyr. Ýaşyl sertifikatlaryň klassifikasiýasyny, çykaryş obýektlerini we çykaryş standartlaryny yzygiderli tertipleşdirmek we esasy baglanyşyklar üçin möhlet talaplaryny anyklaşdyrmak; Umumy elektrik ulgamynyň doly örtüginiň esasynda, ýaşyl sertifikatlaryň berilmegine obýektiw päsgelçilikleri bolan taslamalar üçin ýaşyl sertifikatlara ýüz tutmak talaplary aýratyn aýdyňlaşdyrylýar, bu bolsa eýýäm hasaba alnan taslamalar üçin ýaşyl sertifikatlaryň berilmeginiň doly örtügini has-da çuňlaşdyrýar. Täze energiýanyň durnukly ösüşiniň baha hasaplaşyk mehanizmi üçin degişli ýaşyl sertifikatlary bellemek we tapawutlandyrmak, täze energiýanyň toplumlaýyn bazara gönükdirilen özgertmeleriniň täze talaplaryna laýyklykda.
Dördünjiden, geçiş düzgünlerini kämilleşdirmek. Ýaşyl sertifikat bazarynyň söwdasy, ýaşyl elektrik energiýasynyň söwdasy, bar bolan adaty gidroenergetika, özbaşdak ulanylýan we elektrik ulgamyndan daşarky taslamalar ýaly ýagdaýlarda ýaşyl sertifikat geçişi üçin talaplary aýdyňlaşdyrmak, standartlaşdyrylan geçiş dolandyryşyny döretmek we ýaşyl sertifikatlaryň aýdyň eýeçiligini üpjün etmek. Ýaşyl energiýa söwdasy we kanal geçirijilik şertnamalary ýaly bazara gönükdirilen usullar arkaly söwda çägine ýaşyl sertifikatlary goşmak teklip etmek we ýaşyl sertifikatlaryň bahasynyň 0-dan ýokarydygyny aýdyňlaşdyrmak, şeýlelik bilen ýaşyl energiýanyň sebitara sarp edilişi üçin daşky gurşaw hukuklarynyň we bähbitleriniň aýdyň bölünişini netijeli goramak.
Bäşinjiden, ygtybarly barlag mehanizmini döretmek. Daşky gurşawyň aýratynlyklarynyň özboluşlylygyna ünsi jemläp, barlag düzgünlerini we daşky gurşaw hukuklarynyň eýeçiligini möhletiniň gutarmagy, ýaşyl energiýa sarp edilişiniň deklarasiýasyny (sertifikatlaşdyrmagy), CCER-iň tassyklamagyny we hasaba alynmagyny, hasabyň ýatyrylmagyny we ş.m. ýaly esasy ýagdaýlarda klassifikasiýa etmek we düşündirmek, şeýle hem ýaşyl energiýa sarp edilişiniň deklarasiýasyny wagt boýunça deňleşdirmek talaplaryny teklip etmek, soňraky ýaşyl energiýa sarp edilişini yzarlamak, barlamak, bahalandyrmak, sertifikatlaşdyrmak we beýleki işler üçin ygtybarly subutnamalary bermek.
Altynjydan, garşylyklary çözmek üçin ygtybarly mehanizm döretmek. Ýaşyl sertifikatlaryň berilmegine we geçirilmegine garşylyklary çözmek üçin ýörelgeleri we işleri amala aşyrmak tertibini standartlaşdyrmak, ýaşyl sertifikatlary yzyna gaýtarmak we goşmaça tölegleriň mehanizmini kämilleşdirmek, şeýle hem bazar subýektleriniň kanuny hukuklaryny we bähbitlerini goramak.
Ýedinjiden, maglumat gözegçiligini güýçlendirmek. Esasy talaplar maglumatlaryň hakykylygyny we yzarlanmagyny üpjün etmek, degişli bölümleriň maglumatlary dolandyrmak boýunça jogapkärçiliklerini aýdyňlaşdyrmak, bikanun we düzgünsiz hereketler üçin jeza çärelerini anyklaşdyrmak, ynamdarlyk üçin höweslendirmeleri we nädogry hereketlere çäklendirmeleri güýçlendirmek, şeýle hem ýaşyl sertifikat bazary üçin berk gorag ulgamyny gurmakdyr.
3, Ýerine ýetiriş düzgünleri resmi taýdan çap edilenden soň, Milli Energetika Administrasiýasy işiň aşakdaky üç tarapyna üns berer.
Biri bilelikdäki durmuşa geçirmegi höweslendirmekdir. Ýaşyl sertifikatyň berilmegi. Gurama Milli Energetika Administrasiýasynyň iberilen agentliklerini, elektrik ulgamy kärhanalaryny, elektrik energiýasy söwda edaralaryny, gaýtadan dikeldilýän energiýa maglumatlaryny dolandyryş merkezlerini we beýleki bölümleri ýaşyl sertifikatlaryň doly ömürlik dolandyryşyny bilelikde amala aşyrmak üçin utgaşdyrýar we ýolbaşçylyk edýär, şeýle hem bermek, geçirmek, barlamak, garşylyklary çözmek we gözegçilik işleriniň Durmuşa geçirmek düzgünlerine laýyklykda standartlaşdyrylan we tertipli ýagdaýda ýerine ýetirilmegini üpjün edýär.
Ikinjisi, ulgam goldawyny güýçlendirmek. Milli ýaşyl sertifikatlary çykarmak we söwda ulgamyny optimizirlemegi we kämilleşdirmegi yzygiderli çuňlaşdyrmak, ulgam funksiýalarynyň gurluşyny we platformalarara özara täsirleşme netijeliligini güýçlendirmek, şeýle hem ýaşyl sertifikatlary bermegiň doly örtüginiň we ýaşyl sertifikat bazarynyň ýokary hilli ösüşiniň täze ýagdaýynda köpçülikleýin çykarmak, söwda etmek we geçirmek maglumatlarynyň netijeli işlenilmegini üpjün etmäge ünsi jemlemek. Ýaşyl sertifikatlaryň yzarlaýjylygyny we akylly statistik seljerme mümkinçiliklerini güýçlendirmek, şeýle hem Ýerine ýetiriş düzgünleriniň dürli düzgünlerini durmuşa geçirmek üçin durnukly we netijeli ulgam goldawyny üpjün etmek.
Üçünjisi, dinamiki bahalandyrma optimizasiýasydyr. “Ýerine ýetiriş düzgünlerini” ýerine ýetirmegi berk gözegçilikde saklamak, ýaşyl sertifikat bazarynyň işini yzygiderli gözegçilikde saklamak we seljermek, degişli dolandyryş bölümleriniň, bazar subýektleriniň we ylmy-barlag edaralarynyň esasly aladalaryna derrew jogap bermek, täze ýagdaýlary we meseleleri öwrenmek we çözmek, şeýle hem ýaşyl sertifikat dolandyryş ulgamyny yzygiderli kämilleşdirmek.
Ýerleşdirilen wagty: 2026-njy ýylyň 9-njy ýanwary